Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Tatlı, ani gelişen meteorolojik olayların önceden belirlenmesini sağlayan yeni bir erken uyarı sistemi geliştirdi.
“Ani Gelişen Meteorolojik Tehlikelere Yönelik Entegre Bir Erken Uyarı Sistemi İçin Dört Boyutlu Doğrusal Olmayan Dinamik Model” başlıklı çalışma, Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society’de yayımlandı.
3 İLA 60 SAAT ÖNCEDEN UYARI
Mevcut hava tahmin araçlarının ani gelişen hava olaylarını öngörmede yetersiz kalmasından hareketle geliştirilen Erken Uyarı Sistemi Entegre (EWSI) modeli, dinamik sistemler teorisi ile meteorolojik verileri bir araya getiriyor.
Model; atmosferik verileri hava durumuna duyarlılık, kurtarma kapasitesi, tehdit yayılma potansiyeli ve davranışsal eğilim endeksi olmak üzere dört temel bileşene indiriyor.
Bu veriler risk indeksine dönüştürülerek, ani hava olayları gerçekleşmeden 3 ila 60 saat önce erken uyarı sinyali üretilebiliyor.
TARIM, ENERJİ VE EKONOMİ İÇİN KRİTİK
Prof. Dr. Tatlı, sistemin sıcak ve soğuk hava dalgaları, ani kuraklık, rüzgar kesmesi ve orman yangınları gibi kısa sürede ortaya çıkan olayları öngörülebilir hale getirdiğini belirtti.
Modelin tarımsal üretim, gıda güvenliği ve sigorta maliyetleri açısından önemli avantajlar sağlayabileceği ifade edildi.
Bir bölgede yaşanan taşkın ya da yangının çevre alanlara sıçrayabildiğine dikkat çeken Tatlı, sistemin bileşik tehlikeler için de önceden sinyal üretebildiğini vurguladı.
AFETE DÖNÜŞMEDEN ÖNLEM
İklim değişikliği nedeniyle ekstrem hava olaylarının sıklık ve şiddetinin arttığını belirten Tatlı, doğal olayların tamamen engellenemeyeceğini ancak afete dönüşmesinin önlenebileceğini söyledi.
Geliştirilen modelin riski 0 ile 1 arasında sayısal bir değerle ortaya koyduğunu belirten Tatlı, erken uyarı sistemlerinin zarar oluşmadan önce tedbir alınmasını sağlayan en güçlü araçlardan biri olduğunu kaydetti.
